Լեռնաձորի կամ Քրդիկանցի Ս. Աստվածածին եկեղեցին գտնվում է ՀՀ Սյունիքի մարզի Քաջարան քաղաքից 4 կմ արևելք: Տարիներ շարունակ եկեղեցին ծառայել է տարբեր նպատակներով, չի ենթարկվել որևէ հիմնարար նորոգման կամ վերականգնման: Նվիրատվական պայմանագրի հիմմամբ պեղման աշխատանքներն իրականացվեցին եկեղեցու շրջակայքում և ներսում (արշ. պետ, հնագետ՝ Մելինե Սիմոնյան): Արդյունքում հնարավոր եղավ եկեղեցին ամբողջությամբ մաքրել հողաշերտերից, բուսածածկույթից, բացել արտաքին պատերը և սվաղված հատակը:Եկեղեցու շրջակայքում բացվեցին հինգ մանկական և մեկ հասուն անհատի թաղումներ, օջախ, ինչպես նաև հորերի մեջ գտնվեցին ուշ միջնադարով թվագրվող կավանոթների, ջնարակված ափսեների բեկորներ, մանր և խոշոր եղջերավոր կենդանիների ոսկրեր, եկեղեցու գույքի մի մասը, արծաթե գլխազարդի մի հատված: Իսկ եկեղեցու ներսույթից՝ վառված հորերում,…

Նորահայտ դամբարանը գտնվում է Մեծ Այրում գյուղի արևմտյան մասում՝ «Նահատակի» պոչամբարի արևմտյան մասով անցնող ճանապարհի վերին հատվածում: Քարարկղային դամբարանը կազմված է յոթ կողային և երկու եզրային քարերից և ծածկված է մինչև 7սմ հաստության հասնող բազալտե երեք հարթ, թերի մշակված սալերով: Դամբարանի ծածկասալից 30 սմ խորությունում բացվեց անհատի կմախքը, որի ոսկրերը՝ կոնքոսկրերից մինչև գանգոսկր, բացակայում էին: Պահպանվել էին միայն վերին և ստորին խողովակաձև ոսկրերն իրենց վերջույթներով՝ անատոմիական դիրքով (բացառությամբ՝ վերին վերջույթների):Պեղումների ընթացքում դամբարանի շրջակայքից գտնվեց վաղ միջնադարով թվագրվող կավանոթների մի քանի բեկոր, իսկ դամբարանի տակ գտնվող հողաշերտը պեղելիս՝ մեկ ատամ: Ուսումնասիրության նպատակով «Պատմամշակութային ժառանգության գիտահետազոտական կենտրոն» տեղափոխվեցին վերին շերտում բացված կավանոթների…

2021 թ. աշնանը Պատմամշակութային ժառանգության գիտահետազոտական կենտրոնը հնագիտական պեղումներ իրականացրեց ՀՀ Լոռու մարզի Սանահին վանական համալիրի հարավարևելյան հուշարձանախմբի տարածքում (արշ. ղեկավար` Արման Նալբանդյան): Պեղումները շարունակվեցին նաև 2022 թ․: Աշխատանքները հիմնականում ընթացան Զաքարյանների դամբարանի շրջակայքում: Մաքրվեցին, պեղվեցին և հետազոտվեցին կառույցի շուրջն ընկած տարածքը, ներսույթը և երկրորդ հարկը: Կառույցից հյուսիս՝ ճանապարհի հատվածում, բացվեցին սալատապաններ, պատվանդանների հիմքեր, օջախ-վառարան և այլն, իսկ Ս. Հակոբ և Ս. Հարություն եկեղեցիների միջև ձգվող ճանապարհի հատվածում՝ մի շարք հարթ և երկլանջ գագաթով տապանաքարեր, որոնցից երկուսը՝ արձանագիր: Գտածոներից ուշագրավ են 12-13-րդ դդ. թվագրվող կանաչ, շագանակագույն, փիրուզագույն երանգներով ջնարակապատ կղմինդրները և կարմրափայլ, կոկած մակերեսով նրբիրան անոթների բեկորները: Սանահնի՝ 2022 թվականի…

2022 թ. մայիսից հոկտեմբեր ընկած ժամանակահատվածում պեղումներ և հնագիտական հետազոտություններ կատարվեցին միջնադարյան Հայաստանի նշանավոր ամրոցներից մեկի՝ Լոռե բերդաքաղաքի տարածքում:Աշխատանքներն իրականացան ՀՀ ԿԳՄՍ նախարարության առանձին դրամաշնորհով, վերականգնման և բարեկարգման ծրագրի շրջանակներում Պատմամշակութային ժառանգության գիտահետազոտական կենտրոնի արշավախմբի կողմից (արշավախմբի ղեկավարԱրման Նալբանդյան, հնագետ Մհեր Խեչոյան, լաբորանտ` Սարգիս Բիսլամյան):Լայնածավալ աշխատանքների ընթացքում պեղվեցին պարսպին ներսից հարող մոտ 60 մ երկարությամբ տարածքը, պարսպապատի «գագաթը», Առաջին և Երկրորդ բաղնիքները, հետազոտվեցին եկեղեցին, մատուռ-դամբարանը, ինչպես նաև հետախուզական աշխատանքներ կատարվեցին ամրոցի ներքին տարածքում և պարիսպներից դուրս:Աշխատանքները տվեցին զգալի արդյունքներ ճարտարապետության տեսանկյունից, քանի որ բացված պատաշարերը, կառույցների հիմքերն ու հատակները, հայտնաբերված մանրամասները ոչ միայն կօգնեն չափագրման աշխատանքներին, այլև դրանք կարևոր են…