Լոռե բերդ քաղաքատեղին միջնադարյան Հայաստանի ամրաշինական լավագույն կառույցներից է՝ հայտնի և անհայտ մշակութային իր հարուստ շերտերով։ ՀՀ ԿԳՄՍ նախարարության ֆինանսավորմամբ ներկայում վերականգնվում են հուշարձանային այս համակառույցի գրեթե բոլոր հայտնի ենթահուշարձանները։Տեսանյութում ներկայացվում է վերականգնման ավարտական փուլին մոտեցող քաղաքատեղիի եկեղեցին, որը տարբեր ժամանակներում գործածվել է նաև այլ նպատակներով՝ կրելով ներքին և արտաքին զանազան միջամտություններ։ Հիշեցնենք, որ վերականգնման նպատակով կատարված հնագիտական պեղումները, հետազոտական անհրաժեշտ աշխատանքները, ինչպես նաև համակառույցի բոլոր ենթահուշարձանների վերականգնման նախագծերը դարձյալ նախարարության ֆինանսավորմամբ իրականացրել է Պատմամշակութային ժառանգության գիտահետազոտական կենտրոնը։

2025 թ. Տաթևի Մեծ անապատի պեղումների (արշավախմբի ղեկ.՝ Ա. Նալբանդյան) ժամանակ եկեղեցու հարավային ավանդատնից հայտնաբերվեց չղջիկի գրեթե ամբողջական մարմին (կմախք), որը բավական հետաքրքիր նմուշ էր։Գիտահետազոտական մեր կենտրոնը, հավատարիմ մնալով իր սկզբունքներին և համագործակցելով տարբեր ոլորտի մասնագետների հետ՝ կենսաբաններ, հնակենդանաբաններ, երկրաբաններ, բուսաբաններ և այլն, այսօր ուսումնասիրության և մշտական պահպանության նպատակով այս ուշագրավ նյութը հանձնեց ԵՊՀ Կենսաբանության ֆակուլտետի Կենսաբանության ամբիոնի վարիչ՝ կ.գ.թ. դոցենտ Ա. Ղազարյանին։Կարծում ենք հետազոտությունները հետաքրքիր արդյունքներ կտան, և որոշակի մանրամասներ կիմանանք տարածքի էնդեմիկ տեսակների վերաբերյալ:

Գիտական հանդեսի այս համարում տեղ են գտել հոդվածներ՝ նվիրված պատմամշակութային ժառանգության պահպանությանը և վերականգնմանը, նորահայտ հուշարձանների ուսումնասիրմանը, ինչպես նաև հուշարձանների վերաբերյալ արխիվային վավերագրերին:

Դեկտեմբերի 9-ին «Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիրի հասարակագիտական մասնախմբի նախաձեռնությամբ ավագ դպրոցի ընթերցասրահում կազմակերպվել էր հանդիպում ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարության «Պատմամշակութային ժառանգության գիտահետազոտական կենտրոն» ՊՈԱԿ-ի մասնագետների (Արման Նալբանդյան, Աննա Թորոսյան, Մհեր Խեչոյան) հետ:Մասնագետները ներկայացրին Հայաստանյան տարբեր հնավայրերում իրականացված պեղումների արդյունքում հայտնաբերված հուշարձանները, դրանց պահպանության և հանրահռչակման կարևորությունը։Մասնակցում էին՝ հետազոտական վարժարանի սովորողներ, Քոլեջի ուսանողներ, հայրենագետներ, հասարակագետներ, այլ շահագրգիռ անձինք։Կենտրոնի հնագետ Արման Նալբանդյանը ներկայացրեց ՀՀ հուշարձանների և հնագիտության մասին ամփոփ բանախոսություն, որը հետաքրքրություն առաջացրեց մասնակիցների շրջանում և առիթ դարձավ բուռն քննարկումների։Հանդիպումն ընթացավ կառուցողական քննարկումների մթնոլորտում և ամփոփվեց հետագա համագործակցությունների ու համատեղ ծրագրերի առաջարկություններով։